Edusens

Szukasz najlepszych streszczeń, wnikliwych opracowań i oryginalnych interpretacji lektur? Trafiłeś na właściwą stronę. Znajdziesz tu mnóstwo wyczerpujących informacji, które przydadzą Ci się w szkole. Zostały profesjonalnie przygotowane. Z łatwością je zapamiętasz. Edusenowne materiały dostępne są w wersji do czytania (pliki PDF) i do słuchania (pliki MP3). Możesz je odsłuchać lub przeczytać na przerwie, w drodze do szkoły, w trakcie innych, ciekawszych zajęć. W ciągu kilku minut zdobędziesz potrzebną wiedzę, a potem dobrze napiszesz klasówkę, zdasz egzamin, maturę.

Korzystaj z wyjaśnień zagadnień gramatycznych i językowych, które umieściliśmy w części język i gramatyka. Po odsłuchaniu lub przeczytaniu edusensownych materiałów błyskawicznie odróżnisz części mowy, części zdania, rodzaje wypowiedzeń, funkcje tekstów i środki stylistyczne, które zostały w nich użyte. Codziennie dodajemy nowe materiały. Zaglądaj do nas często!


Nowości

Jan Matejko interpretuje "Balladynę"


Jan Matejko, Portret córki
Heleny z krogulcem

Najwybitniejszy i najbardziej znany polski malarz był wielkim miłośnikiem historii i ponoć czytywał niemal wyłącznie książki historyczne. Jego ulubionym dziełem były "Annales seu cronicae incliti Regni Poloniae" ("Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego"), w których znajdował liczne inspiracje do swoich monumentalnych dzieł.Jak każdy kulturalny człowiek znał także twórczość najwybitniejszych przedstawicieli tzw. literatury pięknej, a wśród nich Juliusza Słowackiego.

Profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego Stanisław Tarnawski zanotował, że kiedyś usłyszał od mistrza Matejki oryginalną interpretację "Balladyny". W dramacie tym twórca "Bitwy pod Grunwaldem" dopatrywał się zaszyfrowanej historii Polski.

"Dwie siostry chowane razem w chacie, to początki niewykształconego jeszcze społeczeństwa; dziewczyna olśniona blaskiem rycerza i pożądająca jego dostatków (...) to wyrabiająca się ze społeczeństwa szlachta, rycerstwo. Zabójstwo Aliny wyobrażałoby ucisk ludu wiejskiego; korona na głowie Grabca, przypadkowość i często nietrafność elekcji. Filon zakochany w umarłej Alinie sentymentalne rozczulanie się nad cudem. Sąd, jaki wydaje Balladyna na samą siebie, to ten rachunek sumienia i postanowienie poprawy, jakim wyrazem był Trzeci Maj; a piorun, który ją zaraz potem zabija to drugi i trzeci rozbiór".

Jak Wam się podoba ta interpretacja?

Skąd się wzięły banialuki


Rycina do XVIII wydania utworu

Banialuki to inaczej brednie, bzdury, niedorzeczności.Wyraz pochodzi od imienia bohaterki poematu przypisywanego Hieronimowi Morsztynowi "Historya ucieszna o zacnej królewnie Banialuce ze wschodniej krainy" uchodzącemu za pierwszy polski utwór fantasy.  

Skąd pomysł na imię bohaterki? Banialuka jest spolszczonym epitetem heroiny rycerskich i ludowych romansów popularnej na Bliskim Wschodzie. Można je przetłumaczyć jako „dziewczyna z pieprzykiem” (Benekli albo Benli kyz). Taka właśnie „Benli kyz” – „królewna ze wschodnich krajów”, występuje m.in. w "Księdze Miłości " Mehmeda, napisanej na przełomie XIV i XV stulecia w Egipcie na postawie starszego, krymskiego manuskryptu.

Poemat przypisywany Horsztynowi opowiada historię pary kochanków złączonych przypadkiem i rozdzielonych z premedytacją. Jest to rzecz o przyjaźni, wierności i zdradzie, przedstawiona w sposób baśniowy, pełna baśniowych postaci i narzędzi. Na kartach utworu czytelnik znajdzie m.in. czarownicę, zatrute jabłka, śpiącego królewicza, cztery budzące grozę czarty (po postacią odyńca, smoka, kozła, skorpiono-zółwio-żabo-jaszczura z wężowymi naroślami), jednorożca, zamek broniony przez dzikie zwierzęta-bestie, który zapada się pod ziemię przeklęty przez królewnę, drzewo okaleczone imieniem kochanki, pustelnika znającego mowę zwierząt i ptaków, proroka przywołującego wiatry, anomalie astronomiczne. Wszystko podlane grozą, przeczuciami, fatum.
Tekst jest doskonale napisany i przez wieki należał do najpopularniejszych w literaturze polskiej.

Niestety nie spodobał się oświeceniowym twórcom, którzy ponad fantazję cenili rozum, także w literaturze. To oni z Ignacym Krasickim na czele przypuścili frontalny atak na utwór i sprawili, że w krótkim czasie imię królewny stało się synonimem bzdury i głupoty.

Tak zostało do dziś, choć ludzie oczytani znajdują echa "Historyi uciesznej" w poezji Adama Mickiewicza czy Juliana Tuwima, a i sam utwór czytają ze znacznie większą przyjemnością niż oświeceniowe ramoty.

Zobacz także

Casanova w Warszawie

foto

Popiersie Giocomo Casanowy

Giacomo Casanova, dyplomata, awanturnik, hazardzista, przemysłowiec – bankrut, literat a przed... więcej »